بسم الله الرّحمن الرّحيم

وَمَا كُنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ ﴿48﴾

و تو هيچ كتابى را پيش از اين نمى‏خواندى و با دست [راست] خود [كتابى] نمى‏نوشتى و گر نه باطل‏انديشان قطعا به شك مى‏افتادند (48)

78 يعني تعداد حروف مقطعه قرآن كريم ،

78 يعني تعداد حروف 5 آيه اول سوره الحمد كه ما نمازهايمان را با توجه به كلمات آن مي خوانيم ،

78 يعني تعداد حروف 5 آيه اول سوره علق كه اولين بار بر رسول اكرم نازل شد ،

78 يعني تعداد استخوانهاي سمت راست بدن كه قرينه 78 استخوان سمت چپ است ،

و ...

* 1 اولین 78 قرآن کریم تعداد حروف مقطعه است .

* 2 دومین 78 قرآن کریم تعداد حروف 5 آیه اول سوره الحمد است که در مقاله نماز آن را توضیح دادیم . و در بحث نزول آوردیم که این 5 آیه تنها آیاتی است که 2 بار نازل شده اند یک بار در مکه مکرمه و یک بار در مدینه منوره خلاصه این که توضیحات آن در وب سایت http://www.quraneazim.blogfa.com/       

آورده شده است . حال اصل آیات :

*3 البته یک 78 دیگر در قرآن کریم وجود دارد یعنی همان اولین آیات نازل شده بر پیامبر اکرم ( ص ) :

***   بحث اصلی ما روی حروف مقطعه است و تعداد عجیب آن که 78 است و برابری آن با استخوانهای سمت چپ و راست که هر کدام 78 و 78  است

قسمتي  بعدی مقاله حاضر از تحقيق برادر بزرگوار و  ارجمند ع.نقشبندي و نيز از كانون گفتمان دانشگاه ونيز ساير مقالات اينترنتي است .

در قرآن كريم درباره طبقات بهشت سخني به ميان نيامده است، امّا از ابواب آن سخن رفته و نيز از روايات برمي‌آيد كه بهشت داراي مدارج مختلف است.در كتب حديث و نيز تفاسير رواياتي نقل شده كه بر اساس آنها بهشت داراي صد درجه و فاصله هر درجه با درجه و پايه بعد، برابر با فاصله مابين آسمان و زمين است و بالاترين و عاليترين آن فردوس ناميده مي‌شود^۱.

در برخي روايات هم آمده است كه تعداد مدارج بهشت برابر با تعداد آيات قرآن است. امام قرطبي در كتاب خويش « التذكرة في أحوال الموتی و امور الآخره» در اين باره به تفصيل سخن گفته است.

پيامبر اكرم (ص) به مؤمنين توصيه كرده‌اند كه فردوس را كه بالاترين مدارج بهشت است از خداوند طلب كنند^۱.

همچنين چنانكه از آيه 73 سوره زمر برمي‌آيد،بهشت داراي ابواب مختلف است،اسامي اين ابواب در قرآن مذكور نيست و در تعداد آنها هم اختلاف وجود دارد. برخي علما برآنند كه بهشت داراي هشت باب(در) است و رواياتي در تأييد اين نظر وجود دارد. برخي نيز تعداد ابواب بهشت را يازد،سيزده وشانزده باب دانسته‌اند.

به هر روي اسامي ابواب هشتگانه بهشت چنين است:1- باب الصلاة،2- باب الجهاد،3-باب الصدقة،4-باب الريان،5-باب التوبة،6-باب الكاظمين الغيظ ،7-باب الراضين ، 8- باب الأيمن.

در بهشت غرفه‌ها وقصرها و باغهاي فراواني هم وجود دارد.(براي تفصيل به صفحات 405 ـ 395 كتاب التّذكره مراجعه شود).

در قرآن كريم ازبهشت با اين اسامي ياد شده است: الأخره، جنّات عدن، جنّات فردوس، جنّات المأوی، جنّات‌النّعيم،جنةالخلد،جنةعاليه،جنةالمأوی،جنةالنعيم،حُسنی،الدّارالآخره،دارالسّلام،دارالقرار،

دارالمتّقن،دارالمقامه،روضات الجنات،طوبی،فردوس،فضل،يمين.

اما دربارۀ جهنّم : در آيۀ 44 سورۀ مباركۀ حجر تصريح شده است كه دوزخ داراي هفت باب است؛ مفسرّان بر اساس قولي از حضرت علي ابن ابي‌طالب ـ كرّم الله وجهه ـ در تفسير اين آيه، مراد از ابواب را طبقات دانسته‌اند و بنابر اين جهنم داراي هفت طبقه است^۲.

بر پايه روايت ديگري كه شيخ قرطبي آن را در تفسير خود نقل كرده،حضرت علي(رض) فرموده است: ابواب جهنّم بر روي همديگر قرار گرفته‌اند و يكي از دستهاي خود را بر روي دست ديگر قرار داده تا نشان دهد كه طبقات جهنّم(كه از آنها به عنوان ابواب ياد شده) روي هم قرار گرفته‌اند. و نيز در ادامه روايت آمده است كه خداوند بهشت را بر روي زمين(يعني يك سطح)قرار داده ولي دوزخ بخشي از آن بر روي بخش ديگر قرار گرفته^۳. همچنين در تفسير آيه 145 سوره مباركه نساء به دركات هفتگانه جهنّم كه همان طبقات هستند اشاره شده است. برخي، دركات جهنّم را در مقابل درجات بهشت دانسته‌اند. و رواياتي هم هست كه بر اساس آنها مراد از دركات، تابوتهاي آهنين سربسته‌اي است كه در دوزخ وجود دارد و منافقين را در آنها عذاب مي‌دهند^۴ ـ والله اعلم.

امّا اسامي طبقات هفتگانه دوزخ چنين است: 1. جهنّم، 2.لظی ، 3. سقر، 4. حطمة، 5. جحيم، 6. سعير، 7. هاويه. جهنّم طبقه بالايي دوزخ است و عذاب در طبقات پاييني به مراتب شديدتر است.(التذكرة، ص 334 ).

براي دوزخ اين اسامي در قرآن مذكور است: بئس القرار،بئس المهاد، بئس الورد المورود،جحيم،

بئس‌المصير،جهنّم،حافره،حطمه،دارالبوار،دارالفاسقين،السّاهره،سعير،سقر،السّموم،

سوءالدّار،السّوأی،لظی،هاويه و چند نام ديگر ^۵.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پانويسها:

1ـ ... وأخرج البخاري و مسلم و ابن أبي حاتم عن أبي هريرة(رض) قال : قال رسول الله صلى الله عليه و سلّم : " إذا سألتم الله فاسألوه الفردوس فإنه وسط الجنة و أعلى الجنة و فوقه عرش الرّحمن و منه تفجر أنهار الجنة .

و أخرج أحمد والترمذي و ابن ماجة و ابن جرير و ابن مردويه و البيهقي في البعث عن معاذ بن جبل : سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : " إن الجنة مائة درجة كل منها ما بين السماء و الأرض وأعلاها الفردوس وعليها يكون العرش وهي أوسط شيء في الجنة ومنها تفجر أنهار الجنة فإذا سألتم الله فاسألوه الفردوس ". (تفسير الدرر المنثور ذيل آيات 108 ـ 107 سوره مباركه كهف).

2ـ ... قال إسماعيل بن علية وشعبة، كلاهما عن أبي هارون الغنوي عن حطان بن عبد الله أنه قال: سمعت علي بن أبي طالب وهو يخطب قال: إن أبواب جهنم هكذا ـ قال أبو هارون ـ أطباقاً بعضها فوق بعض. و قال إسرائيل عن أبي إسحاق عن هبيرة بن أبي يريم، عن علي رضي الله عنه قال: أبواب جهنم سبعة بعضها فوق بعض،فيمتلىء الأول ثم الثاني ثم الثالث حتى تمتلىء كلها.

و قال عكرمة : سبعة أبواب: سبعة أطباق، وقال ابن جريج: سبعة أبواب: أولها جنهم، ثم لظى، ثم الحطمة، ثم السعير، ثم سقر، ثم الجحيم، ثم الهاوية. وروى الضحاك عن ابن عباس نحوه: وكذا روي عن الأعمش بنحوه أيضاً.(تفسيرابن كثير،ذيل آيه 44 سوره مباركه حجر).

3ـ قوله تعالى: "وإن جهنم لموعدهم أجمعين" يعني إبليس ومن اتبعه. "لها سبعة أبواب" أي أطباق، طبق فوق طبق "لكل باب منهم" أي لكل طبقة "منهم جزء مقسوم" أي حظ معلوم. ذكر ابن المبارك قال: أخبرنا إبراهيم أبو هارون الغنوي قال: سمعت حطان بن عبدالله الرقاشي يقول سمعت عليا رضي الله عنه يقول: هل تدرون كيف أبواب جهنم؟ قلنا: هي مثل أبوابنا. قال لا، هي هكذا بعضها فوق بعض، - زاد الثعلبي: ووضع إحدى يديه على الأخرى: وأن الله وضع الجنان على الأرض، و النيران بعضها فوق بعض. (تفسيرقرطبي،ذيل آيه 44 سوره مباركه حجر).

4ـ يعني جلّ ثناؤه بقوله: إنّ المُنافِقِينَ فِي الدّرْكِ الأسْفَلِ مِنع النّارِ: إن المنافقين في الطبق الأسفل من أطباق جهنم. وكل طبق من أطباق جهنم درّك, وفيه لغتان: درَك بتسكينها, فمن فتح الراء جمعه في القلة أدراك, وإن شاء جمعه في الكثرة الدروك, ومن سكن الراء قال: ثلاثة أدرُك, وللكثير: الدروك. وقد اختلفت القرّاء في قراءة ذلك, فقرأته عامة قرّاء المدينة والبصرة: «فِي الدّرَكِ» بفتح الراء. و قرأته عامة قرّاء الكوفة بتسكين الراء. وهما قراءتان معروفتان, فبأيتهما قرأ القارىء فمصيب, لاتفاق معنى ذلك واستفاضة القراءة بكلّ واحدة منهما في قراءة الإسلام. غيرأني رأيت أهل العلم بالعربية يذكرون أن فتح الراء منه في العرب أشهر من تسكينها وحكموا سماعاً منهم: أعطني دَرَكا أصل به حبلي، و ذلك إذا سأل ما يصل به حبله الذي قد عجز عن بلوغ الركيّة.

وبنحو الذي قلنا في تأويل ذلك قال أهل التأويل. ذكر من قال ذلك:

ـ حدثنا ابن وكيع، قال: حدثنا أبي، عن سفيان، عن سلمة بن كهيل، عن خيثمة، عن عبد الله: إنّ المُنافِقِينَ فِي الدّرْكِ الأسْفَلِ مِنَ النّارِ قال: في توابيت من حديد مبهمة عليهم.

حدثنا محمد بن المثنى قال: حدثنا وهب بن جرير، عن شعبة، عن سلمة، عن خيثمة، عن عبد الله قال: إنّ المنافقين في توابيت من حديد مقفّلة عليهم في النار... (تفسير طبري،ذيل آيه 145 سوره مباركه نساء).

5 ـ براي همه اسامي دوزخ و بهشت كه در قرآن ذكر شده رجوع به دانشنامه قرآن شود ذيل بهشت و ذيل جهنّم.

همچنين جهت مطالعه بيشتر در اين باره،مراجعه به تفسير اين آيات در تفاسير معتبر توصيه مي‌شود:

آيه 163 سوره مباركه آل عمران.

آيه 4 سوره مباركه انفال.

آيه 71 سوره مباركه زمر.

آيه 21 سوره مباركه إسراء.

آيه 75 سوره مباركه طه.

آيه 145 سوره مباركه نساء.

آيه 44 سوره مباركه حجر.

ـ مطالعه كتاب التذكرة با مشخصات زير نيز راهگشاست:

التذكرة في أحوال الموتی و امور الآخرة ؛ للإمام القرطبي؛ تحقيق: عصام‌الدّين الصّبابطي؛دارالحديث،القاهره، الطبعة الأولي: 1419 هـ. 1999 م.

منبع : وبلاگ سعیدیه

اما به روايتي ديگر ، از كانون گفتمان دانشگاه داريم :

n     در آيات متعددي از قرآن کريم آمده است که براي بهشت و جهنم درهائي وجود دارد از جمله در اين دو آيه: «و سيق الذين کفروا الي جهنم زمرا حتي اذا جاءوها فتحت ابوابها؛ و کساني که کافر شدند گروه گروه به سوي جهنم رانده مي شوند وقتي به دوزخ رسيدند درهاي آن گشوده مي شود»(زمر، آيه ۷۱)؛ «و سيق الذين اتقوا ربهم الي الجنه زمرا حتي اذا جاءوها و فتحت ابوابها؛ و کساني که تقواي الهي پيشه کردند گروه گروه به سوي بهشت برده مي شوند و هنگامي که به آن مي رسند درهاي بهشت گشوده مي شود».(همان، آيه ۷۳)
اما در خصوص تعداد اين درها قرآن کريم در باره بهشت ساکت است ولي در مورد جهنم تنها در يک آيه آمده است که داراي هفت در است: «ان جهنم لموعدهم اجمعين، لها سبعه ابواب لکل باب منهم جزء مقسوم؛ و دوزخ ميعادگاه همه آنهاست هفت در دارد و براي هر دري گروه معيني از آنها تقسيم شده اند».(حجر، آيه ۴۳ و  ۴۴)
۲- مطلب ديگر آن که وجود درهاي متعدد براي بهشت و جهنم به دليل مراتب اعمال خوب و بد و درجات افراد داراي طبقات است که با ميزان اعمال خوب يا بد افراد متفاوت است مثلا درباره منافقان آمده است که آنان در پائين ترين درکات دوزخ قرار دارند: «ان المنافقين في الدرک اللسفل من النار»(نساء، آيه ۱۴۵؛ براي آگاهي بيشتر ر.ک: الميزان، ج۱۲، ص۱۷۰-تفسير نمونه، ج۱۰، ص ۱۹۴ و ۱۹۵ و ج۱۱، ص۷۴) و نيز درباره مؤمنان قرآن مي فرمايد هر عمل نيکي که از آن سر مي زند به يکي از درها و درجه هاي بهشت راه مي يابند به عنوان نمونه به هشت عامل ورود به بهشت در سوره رعد اشاره فرموده است که عبارتند از 1- رعايت عهد و پيمان،2-  صله ارحام، 3- خوف الهي،4-ترس از بد عاقبتي، 5- صبر در راه خدا، 6- بر پا داشتن نماز، 7- انفاق کردن 8- بدي را با خوبي پاسخ گفتن.(رعد، آيات ۲۰-۲۳؛ براي آگاهي بيشتر ر.ک: تفسير نمونه ج۱۰ ص۱۹۴ و ۱۹۵)
۳- مطابق برخي آيات و روايات هر يک از اين درهاي بهشت و جهنم به اسمي خوانده مي شوند مثلا حضرت رسول -صلي الله عليه و آله- فرمود: يکي از درهاي بهشت «ريان» (به معني شاداب، سيراب) نام دارد که فقط روزه داران از آن وارد مي شوند. در ديگر «معروف» نام دارد که اهل معروف و کارهاي خير از آن وارد مي شوند. در ديگر «صبر» است و نيز در ديگر آن «شکر» است. در ديگر بهشتي «بلا» نام دارد و در ديگر آن «اعظم» است که مخصوص پارسايان و پرهيزکاران است.(ميزان الحکمه ج۱ ص ۴۳۱ ح۲۵۹۵) و نيز در بياني امام محمد باقر -عليه السلام- نامهاي درهاي جهنم را چنين بازگو مي فرمايد:
۱- در اعلي جهنم جهيم نام دارد.
۲- لظي (پوست بدنت و صورت را مي برد(
۳- سقر (آتش داغ(
۴- حطمه (آتش افروخته)
۵- هاويه (آتش سوزان)
۶- سعير (سوزان)
۷- جهنم(همان ص۴۷۱ ح۲۹۰۴؛ گفتني است که تمام اين اسامي به ترتيب در سوره هاي مائده آيه ۱۰ و معراج آيه ۱۵ و مدثر آيه ۴۲ و همزه آيه ۵ و قارعه آيه ۹ و حج آيه ۴ و مانند آن آمده است.

n    
۴- همان طو ر که اشاره شد جهنم داراي هفت در بوده و مطابق روايات(خصال صدوق ج۲ ص۴۰۸ باب الثمانيه ح۶) بهشت داراي هشت در مي باشد اين تفاوت بيانگر آن است که راههاي نيل به بهشت بيش از جهنم است زيرا رحمت خداوند بر غضبش پيشي دارد (يا من سبقت رحمته غضبه)(دعاي جوشن کبير)
۵- نکته آخر، اسامي درهاي جهنم و بهشت منحصر به آنجه ذکر شد نيست بلکه اسمهاي ديگري نيز گفته اند و حتي اين که کدام در از بهشت و يا جهنم مخصوص چه افراد يا گروهي است ياد شده است.
- براي مطالعه بيشتر ر.ک: خصال صدوق ۲، باب السبعه، ص۳۶۱، و باب الثمانيه ص۴۰۸

وساير مقالات اينترنتي :

از تعبیرات مختلف قرآن به خوبی استفاده میشود که باغ‏های بهشتی متعدد و گوناگون و دارای درجات است و درجات و مقامات آن به تعداد مراتب و مقامات بهشتیان است. هر گروهی از آن‏ها طبق شایستگی هایی که دارند در باغ‏های بهشتی مسکن میگزینند.
مثلا پیامبر(ص) در تفسیر آیات سوره (الرحمن) میفرماید: "جنتان من ذهب للمقربین و جنتان من ورق لاصحاب البمین؛ دو باغ بهشتی از طلا برای مقربان درگاه الهی و دو باغ بهشتی از نقره برای اصحاب یمین است.(1)
درجات بهشت
1 - جنة الخلد: وعده این بهشت به متقین داده شده است. (جنه الخلد التی وعد المتقون).(2)
2 - جنان عدن: بعضی از مفسران گفته‏اند جنات عند وسط بهشت است که در واقع باغ‏های بهشتی محسوب میشود اما از بس گسترده است به طوری که هر گوشه‏ای از آن گویی بهشت مستقلی است.
3 - جنة المأوی: جنت المأوی محل پذیرایی بهشتیان است که اعمال صالح انجام داده‏اند.
4 - جنات فردوس: شاید بهترین بهشت‏ها باشد، لذا از پیامبر(ص) نقل شده: هنگامی که از خداوند متعال تقاضای بهشت میکنید، فردوس را تقاضا کنید که وسط بهشت و قسمت اعلا و برتر آن است و بر فراز آن عرش خدا است و نهرهای بهشتی از فردوس سرچشمه میگیرد. (3)
در حدیث دیگر از امیر المؤمنین (ع) آمده است: برای هر چیز محل اعلائی است و اعلای بهشت، بهشت فردوس است که برای محمد و آل محمد(ص) است.
از ابن عباس نقل شده که باغ‏های بهشت هشت عدد است.
جنة المأوی، دار الجلال، دارالقرار، دارالسلام، بهشت عدن، بهشت خلد، بهشت فردوس و بهشت نعیم.)4)

به طور کلی میتوان گفت درجات و مقامات بهشت به اندازه درجات و مقامات بهشتیان است و رتبه و مقام بهشتیان با هم تفاوت دارد.
پی نوشت‏ها:
1 - پیام قرآن، ج 6، ص 345، به نقل از تفسیر در المنثور، ج 6، ص 146.
2 - فرقان (25) آیه 15.
3 - همان، ص 351، به نقل از روح المعانی، ج 16، ص 47.
4 - همان، ص 3

نتيجه :

عدد 78 يا همان 7 و 8 در اين جا نيز وجود دارد و جهنميان را از بهشتيان جداكرده و هر يك را در مسير خاصي قرار مي دهد .

78 يعني تعداد حروف مقطعه قرآن كريم ،

78 يعني تعداد حروف 5 آيه اول سوره الحمد كه ما نمازهايمان را با توجه به كلمات آن مي خوانيم ،

78 يعني تعداد حروف 5 آيه اول سوره علق كه اولين بار بر رسول اكرم نازل شد ،

78 يعني تعداد استخوانهاي سمت راست بدن كه قرينه 78 استخوان سمت چپ است ،

و ...

درباره 78 اگر مي خواهيد بيشتر بدانيد به مقالات مربوطه در وب لاگ :

www.quraneazim.blogfa.cim

مراجعه فرمايد .